Paranoyak Olmaktan Kurtulmak

Paranoyak Olmaktan Kurtulmak

Paranoya nedir sorusuna aşırıya kaçmış korku ve endişe ile tasvir edilen bir rahatsızlık olarak cevap verilebilir. Bu rahatsızlık çoğunlukla psikotik rahatsızlıklarla, bazı durumlarda da psikotik olmayan hallerle de birlikte görülebilir.

Rahatsızlık kişinin bir olay karşısında, bu olayın farklı şekillerde gelişebileceğini düşünmesiyle, sınırsız sayılarda çeşitlendirdiği hayal ürünü düşüncelerden oluşur. Halk arasında kişinin aşırı şüpheci olması halinde kullanılan bir deyim olarak bilinir. Bu kişiler sürekli kendisiyle ilgili komploların varlığını düşünerek, endişe duyarlar. Kişiye oldukça fazla zarar veren bu endişelerden çevresindekilerde rahatsız olurlar. Kuruntuların gerçeğe dönüşme fikri, her zaman sıkıntı yaratmaktadır.

Bu endişeler ve kuruntular hastalığı karakterize eden tek belirtidir. Kişinin genellikle tek bir konuyla ilgili takıntısı bulunmaktadır. Hastalıkta takip edilme, kıskançlık, hastalanma, zehirlenme, aldatılma gibi niteliği olmayan hezeyanlar bulunmaktadır. Bunların dışında bu hastalığı taşıyanlar, davranışlarıyla da dikkat çekerler.

Bu hastalık kişilerde daha çok 30-40 yaşlarından itibaren görülür. Genetik ile ilgisi %10 kadardır. Tedaviye karşı dirençli ve ilerleyici özelliğe sahip bir rahatsızlıktır. Yaşamları boyunca karakterlerine, şahsiyetlerine bağlı, bir düzen içinde ifade edilen tek bir konuyla ilgili takıntılara sahiptir. Bu kişilerle hezeyanları konusunda tartışmaya girmemek gerekir. Onlar bu hezeyanlarını mezara kadar götürecektir. Üzerlerine fazla gidenleri düşman olarak adlandırabilirler.



Paranoya yerleşmeden hastanın geçirdiği evreler nelerdir?

Dikkat ve analiz evresi: Hasta sürekli olarak etrafında olup biteni kontrol ederek, kendisine karşı yapılacak davranışları keşfetmeye çalışır. Hezeyanlarını besleyecek, destekleyecek olanları belirler.

Perseküsyon dönemi: Hastada hezeyanların ortay çıktığı dönemdir. Saplantısının olduğu konuda tedbirler almaya başlar. Öldürülme korkusu varsa korunmaya, gasp edilecek bir şeyi varsa korumaya çalışır. Bulunduğu yeri, yollarını değiştirir. Gerekirse başka yere göç ederler. Bulunduğu ortamlarda kapı ve pencereleri kontrol eder, dinleme cihazları ararlar.

Büyüklük hezeyanlar dönemi: Önceki devrelerle birlikte gelişme gösteren bu dönemde, hastanın kendini büyük görmesi, başkalarını yönlendiren olarak algılaması sebebiyle çekemeyenlerin olduğunu düşünmesidir.

Paranoya Nedir

Hastalarda dikkat ve hafıza yükselmiş, hezeyanıyla ilgili olarak daha fazla artış göstermiştir.

Paranoyanın en bilinen türleri nelerdir?

Kötülük paranoyası: Hastanın çevresini düşman olarak görmesi, etrafında komplo üretmesi, kendinin kurban edileceği fikri yaygın olan paranoyalardır.

Hak iddiası: Bu hastalar sürekli olarak mahkemelerde zaman geçirirler. Haklarının ellerinden alındığını iddia ederek, kendilerine komplo kurulduğunu söylerler.

Keşif hezeyanlı paranoya: Yapılmış olan keşiflerden birinin kendi keşfi olduğunu iddia eden kişilerdir. Ya da uçuk bir keşif yaptığını iddia eder. Bu keşfini kabul ettirmek için uğraşır.

Büyüklük paranoyası: Toplum için en tehlikeli hastalardır. Bu hastalar peygamber olduklarını, mehdi olduklarını ya da insanları kurtaracak biri olduklarını iddia ederler. Bu kişiler telkinle etrafına birçok insanı toplayabilir. Dikkat çekmeyi başarırlar. Bilinçsiz insanları peşlerinden sürüklerler. Kendisine engel olmak isteyenlere zarar verebilir, tecavüz edebilirler. İnsanlarla miting yapar, gösteriler düzenlerler. Bu kişiler bazı durumlarda büyük bir lider konumuna gelebilirler.

Kıskançlık paranoyası: Tehlikeli durumları içeren paranoya türleridir. Eşinin, sevgilisinin ihanetini ispat etmek için sürekli delil peşinde koşan hastalar, herkesten şüphe ederler. Bu kişilerin eşleri ya da sevgilileri çok zor bir hayat geçirirler. Sonucunda cinayetlerin bile işlendiği görülür. Bunun sonucunda ceza kanunumuza göre muhakemelerinin olmamasından dolayı cezada almazlar.

Paranoya belirtileri nelerdir?

    Herhangi bir neden yokken başkaları tarafından aldatıldığından, sömürüldüğünden kuşku duymak.
    Çevresindeki insanların güvenilirliğinden ve bağlılığından şüphe duymak.
    Söyleyeceklerinin kötü niyetle kullanılacağını düşündüklerinden sır vermeyi istemezler.
    Normal sözlerden dolayı aşağılandığını hissetmek.
    Kin tutar ve haksızlıkları affetmez.
    Kendinin algıladığı olayları karakterine ve kişiliğine saldırı olarak algılayıp, öfkeyle tepki göstermek.
    Herhangi bir nedene dayanmadan aldatıldığını düşünmek.


Paranoya Tedavi Yöntemleri

Paranoya psikolojik bir rahatsızlık ile birlikte toplum içinde aşırı evhamlı kişiler içinde kullanılan, anlamı eski Yunancada delirmek olan hastalık ve nitelemedir. Paranoya rahatsızlığı temelinde aşırı evham, endişe ve kuruntular barındırır. Halk arasında ise etrafındaki nesne, olay ve kişiler hakkında aşırı şüphecilik gösterenler için kullanılır. Bu belirtileri taşıyanlar paranoyak olarak isimlendirilir. Bu rahatsızlık bir müddet sonra o kişinin sosyal çevresinde sorunlar çıkmasına, ilişkilerinin yıkılmasına ve hatta hayattan tamamen kopmasına kadar varır. Örneğin devamlı takip edildiğinden, yediği içtiği yiyeceklerden zehirlenebileceğinden, eşinin kendisini aldattığından şüphelenen kişiler, eğer bu şüphelerini kronik hale getirdiler se hastalığın ilk belirtileri görülebilmektedir. Paranoya hastalarının özelliklerinden birisi de hastalıklarını genelde kabul etmezler. Çünkü bu şüphelere o kadar çok inanmışlardır ki bu kişileri vazgeçirebilmek neredeyse imkânsızdır. Hatta bazı paranoya hastaları kendilerini peygamber, mehdi gibi isimlerle anar ve kendilerini bu sıfatlara inandırır. Bu nedenle TCK’na göre mesul değildirler. Peki, buna ne sebep olur ya da paranoyak nasıl olunur sorusunu kendi kendimize sorduğumuz zaman bunun cevabını vermek kolay değildir. Çünkü çok çeşitli nedenleri bulunabilmektedir.

Bu nedenler kısaca ve sırayla:

- Paranoya hastalarının veya paranoyakların ortak özellikleri çocukluk ve gençlik yıllarında yaşadıkları travmalardır. Birçok psikolojik rahatsızlığın temeli çocukluk ve gençlik yıllarında yatar ancak paranoya rahatsızlığı çok daha belirgindir bu konuda.
Paranoya Tedavi Yöntemleri

Mesela çocukken çirkin olan ve çevresinde ya da ailesinde devamlı dalga konusu olan biri ilerleyen yaşlarını “herkes bana bakıyor” ya da “herkes yanındakine gizlice benim çirkinliğimi fısıldıyor” şeklinde düşüncelerle geçirebilmektedir. Özellikle ergenlik döneminde çevresiyle ciddi sorunlar yaşayan, vücudunda kusuru bulunan kişilerde daha çok görülebilmektedir.

- Bir diğer neden ise kişinin kendisini çok üstün görmesi ya da bir önceki madde de olan olayın tam tersi bir şekilde yaşanmış olmasıdır. Mesela çocukluğundan beri pohpohlanarak büyütülen bir kişi ilerleyen yaşlarda kendisini diğer insanlardan üstün görmeye başlar, herkesin kendisi için çalışması gerektiğini düşünür. Bir müddet sonra “herkes benim aleyhimde, herkes beni baltalamak yok etmek istiyor” düşüncesi hâkim olur ve çevresiyle bu nedenle ciddi sorunlar yaşar.

- Yapılan iş veya meslek te paranoyaya neden olabilmektedir. Örneğin devlete ait gizli istihbarat işlerinde çalışan, ya da emniyet görevlisi iken suç örgütlerinin üzerine giden kişilerde de devamlı öldürülme, takip edilme, dinlenme gibi korkular baş gösterebilir. Örneğin Amerika’da Vietnam savaşı sonrası oluşan Vietnam sendromu da buna benzer bir durumdur.

- Şiddet görmüş çocuk ve kadınlarda, 40lı yaşlardan sonra ortaya çıkma ihtimalide bulunmaktadır.

- Son olarak birçok psikolojik rahatsızlık gibi paranoya da kalıtsal olabilmektedir. Paranoya rahatsızlığı dikkat edilmesi gereken ve günümüzde çeşitli seans ve ilaçlarla tedavi edilebilen bir rahatsızlıktır.