Kelebek Etkisi Nedir?

Kelebek Etkisi Nedir? Kelebek etkisi küçük olayların büyük etkilere neden olabileceğini ifade eden bir kavramdır. Başlangıçta hava durumu tahminleri için kullanılan bu teori, daha sonra bilimin içinde ve dışında kullanılan bir metafor haline geldi. Bazen Kaos teorisi veya onun bir bölümü olarak görülen kelebek etkisine göre, bir deterministik doğrusal olmayan sistemdeki küçük bir değişim sonraki aşamada büyük farklılıklara neden olabilir.

Tarihi

“Kelebek etkisi”ni 1963 yılında Edward N. Lorenz bilgisayarıyla hava durumuyla ilgili hesaplar yaparken buldu. İlk hesaplamasında 0,506127 sayısını başlangıç verisi olarak kullandı. İkinci hesaplamada ise 0,506 sayısını elde etdi. İki sayı arasında sadece yaklaşık 1/1000 (binde bir), yani bir kelebeğin kanat çırpmasının yarattığı rüzgarla eşdeğerde fark olmasına rağmen, süreç içinde ikinci hesap birinci hesaba karşın çok farklı sonuçlar verdi.

Lorenz`in bu keşfi dünyadaki tüm olayların ve hayatın kendisinin belirli bir yasaya tabi olmasıyla ilgili bilinen tüm olguları kökünden sarstı.

Doğru tahmin mümkün mü?

Çalışma sırasında Lorenz bir şeyi anladı: onun modeli ne kadar güçlü olsa da, gelecekte olacak herhangi bir şeyi tahmin etmesi mümkünsüzdü. Doğrudur, her sistemde hatalar olabilir, ancak bu sistemdeki hatalar büyük ve küresel hatalara yol açacak nitelikteydi. Kısacası, sonuçlar ilk verilere ve şartlara bağlıdır.

Lorenz Kelebek etkisi`ni şöyle izah ediyor: “Amazon Ormanları’nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD’de fırtına kopmasına neden olabilir.” Bu cümle, kelebeğin kanatlarının atmosferde bir kasırganın yolunu eninde sonunda değiştirebilecek küçük değişiklikler yarata veya başka bir yerde bir kasırganın oluşumunu geciktire, hızlandıra veya hatta önleyebileceği fikrini ifade eder.

Kelebek, kasırgaya güç vermez veya doğrudan kasırgayı yaratmaz, ancak terim kelebeğin kanatlarını çırpışının kasırgaya neden olabileceği anlamına gelir: Kelebek kanatlarını çırpmamış olsaydı, sistemin yörüngesi çok farklı olabilirdi. Başka bir deyişle, her şey birbirine etki eder ve bu hayatı var eden bir döngüdür. Lorenz bir yerlerde bir kelebeğin kanat çırpmasının hava durumunu sonsuzadek değiştirebileceğini söylüyordu.

Bu yasa evrenin işleyiş prensibinin en temel çekirdek noktalarından biridir. Çünkü aksi takdirde tek bir bireyin gelişimi, tek bir ulusun gelişimi veya tek bir gezegenin gelişimi söz konusu olurdu, ki bu mümkün değil.

Kelebek etkisi teorisi, aynı zamanda, yapılan araştırmalar sırasında olayın çizelgelerinin bir çok kişi tarafından kelebeğe benzetilmesi sayesinde bu ismi almıştır.

Bunun bize ne faydası var?

Gelin sıradan bir günümüzü ele alalım. Her hafta, muhtemelen çoğunuz haftasonu için çeşitli planlar kuruyorsunuz. Ancak birçok durumda bu planları umursamıyorsunuz, çünkü istirahati bu işlerden üstün tutuyorsunuz. Basit bir deney yapalım. Bu haftasonu daha erken kalkın, her zamanki sabah alışkanlıklarınızdan vazgeçin (örneğin, eğer kahvaltıdan sonra televizyon izliyor veya internette geziniyorsanız, bunlardan vazgeçin) ve gününüzü yeni bir alışkanlıkla başlayın. Akşam gününüzü analiz edin, sıradan bir haftasonunun nasıl değiştiğine kendiniz şahit olacaksınız. Bu değişimin iyi ve ya kötü olması, tabii ki size bağlıdır.